De rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent heeft de Stad Gent veroordeeld wegens onopzettelijke doding en het toebrengen van onopzettelijke slagen of verwondingen. De rechtbank oordeelde dat tijdens de doortocht van storm Ciaran twee mensen overleden en twee anderen gewond raakten als gevolg van structurele gebreken in het parkbomenbeleid van de Stad Gent.
Feiten
Op 2 november 2023 trok storm Ciaran door het land. Op het Henri Storyplein in Gent, waar op dat moment speelpleinwerking werd georganiseerd in opdracht van de stad Gent, raakten rond 11 uur twee kinderen gewond door een afgewaaide tak van een boom. Een van de kindjes overleed nadien in het ziekenhuis aan zijn verwondingen. Diezelfde middag brak in het Gentse Citadelpark de kruin van een boom aan een wandelpad af. Die belandde op twee personen, een Duitse toeriste en haar dochter. De toeriste kwam daarbij om het leven.
Onderzoek parketdeskundige
Het parket stelde op beide locaties onmiddellijk een boomdeskundige aan. Uit dit deskundigenonderzoek bleek dat beide bomen al jarenlang aangetast waren door de tonderzwam. De deskundige schreef dat de boom in het Citadelpark op het ogenblik van de feiten al minimum drie tot vier jaar aangetast was, en de boom op het Henri Storyplein al minimum vijf jaar.
De deskundige kon de slechte staat van de bomen naar aanleiding van een louter visuele controle onmiddellijk vaststellen. Hij concludeerde dat beide bomen in dermate slechte staat waren dat het afbreken van de boomkruin (Citadelpark) of het uitscheuren van de tak (Henri Storyplein) zich niet enkel bij stormweer, maar ook bij normale weersomstandigheden hadden kunnen voordoen.
Tenlasteleggingen
Het openbaar ministerie vervolgde de Stad Gent voor onopzettelijke doding en het toebrengen van onopzettelijke slagen of verwondingen, en dit door een gebrek aan voorzichtigheid (causaal verband).
Dit gebrek aan voorzichtigheid uitte zich volgens het openbaar ministerie in twee dimensies:
- een gebrekkige controle of een gebrekkig onderhoud van de twee bewuste bomen
- een gebrekkig communicatiebeleid (waaronder ook de beslissing om de parken niet te sluiten voor het publiek)
Beoordeling rechtbank
Om na te gaan of er sprake was van een fout van de Stad Gent (met name het gebrek aan voorzichtigheid dat leidde tot het overlijden en de verwondingen van de slachtoffers) heeft de rechtbank het gedrag van de stad afgetoetst aan het gedrag van een normaal voorzichtige en zorgvuldige gemeente in dezelfde concrete omstandigheden. Daarbij kwam de rechtbank onder andere tot volgende conclusies:
Onderhoud van de twee bewuste bomen
-
Rekening houdend met de specifieke locatie van beide bomen (enerzijds in de onmiddellijke omgeving van een speeltuin en op de terreinen waar de speelpleinwerking van de Stad Gent doorging, en anderzijds aan een drukbezocht wandelpad in het Citadelpark) en met de potentiële gevaarsituatie oordeelt de rechtbank dat er voor beide bomen sprake moest zijn van een verhoogde waakzaamheid in hoofde van de Stad Gent.
- Beide bomen waren al jarenlang aangetast door de tonderzwam (respectievelijk minimum vijf jaar en drie tot vier jaar). Uit het verslag van de deskundige bleek dat hij de slechte staat van beide bomen visueel kon vaststellen. Op basis van dit verslag en de bijgevoegde foto’s oordeelt de rechtbank dat een professionele expert de slechte staat van beide bomen (met daaraan gekoppeld een verhoogd risico op ernstige schade) met een louter visuele controle onmiddellijk had kunnen vaststellen.
- Volgens de boomexpert had de schade zich ook bij normale weersomstandigheden kunnen voordoen. Beide bomen vormden dus al verschillende jaren een ernstig gevaar voor al wie in hun onmiddellijke omgeving kwam, zeker gelet op hun locatie (aan een speelplein en een wandelpad).
- In tegenstelling tot bij straatbomen bestond er op het ogenblik van de feiten bij de Stad Gent geen systematische of gestructureerde opvolging van parkbomen, tenzij wanneer een parkboom bij een controle werd aangeduid als attentieboom. Noch de boom in het Citadelpark, noch de boom op het Henri Storyplein was bij de groendienst van de Stad Gent gekend als attentieboom. Dit gebrekkig bomenbeheerbeleid is voor de rechtbank volstrekt onaanvaardbaar, in het bijzonder voor wat betreft de parkbomen die bijvoorbeeld door hun locatie een hoog veiligheidsrisico vormen.
- De rechtbank oordeelt dat een zorgvuldige gemeente in elk geval een systematische en professionele controle en opvolging moet voorzien voor parkbomen met een hoog veiligheidsrisico (in het bijzonder parkbomen aan een wandelpad, aan een speeltuin of op de terreinen van de eigen speelpleinwerking). Op het ogenblik van de feiten was dat in Gent niet het geval.
-
Dit gebrekkig parkbomenbeleid van de Stad Gent leidde tot de situatie dat:
1) er aan een druk bezocht wandelpad in het Citadelpark én op het speelterrein op het Henri Storyplein (waar nota bene de eigen speelpleinwerking van de Stad Gent plaatsvond) geen systematische opvolging en controle van de bomen werd georganiseerd.
2) er gedurende verschillende jaren niet werd gedetecteerd dat de bewuste bomen in het Citadelpark en op het Henri Storyplein in een dermate slechte staat verkeerden dat het afbreken van de boomkruin (Citadelpark) en het uitscheuren van de tak (Henri Storyplein) zich vroeg of laat zelfs bij normale weersomstandigheden konden voordoen.
3) er zo gedurende verschillende jaren een bijzonder ernstige gevaarsituatie ontstond voor de inwoners en de bezoekers van de Stad Gent (in het bijzonder gelet op de locatie waar de bewuste bomen stonden). De rechtbank beoordeelt deze enorme veiligheidsrisico’s, die ontstonden door het gebrek aan een coherent en gestructureerd parkbomenbeleid in de Stad Gent, als volstrekt onaanvaardbaar.
-
De Stad Gent argumenteerde dat zij niet in de mogelijkheid was om alle parkbomen op haar grondgebied systematisch op te volgen. De rechtbank oordeelt evenwel dat de Stad Gent zich niet achter deze veralgemening kan verschuilen en dat een zorgvuldige gemeente in elk geval een systematische en professionele controle en opvolging moet voorzien voor wat betreft parkbomen met een hoog veiligheidsrisico (in het bijzonder voor wat betreft parkbomen aan een wandelpad, aan een speeltuin of op de terreinen van de eigen speelpleinwerking).
-
De rechtbank oordeelt dat het gebrekkig beleid van de Stad Gent inzake de opvolging, het toezicht en de controle van parkbomen, in het bijzonder voor wat betreft parkbomen die door hun locatie een verhoogd veiligheidsrisico inhouden voor de bezoekers van de parken, een gebrek aan voorzorg en voorzichtigheid uitmaakt in hoofde van de Stad Gent.
Een gebrekkig communicatiebeleid
Aangezien de rechtbank de eerste fout reeds weerhoudt (het gebrekkig parkbomenbeleid), moet ze niet verder ingaan op de beoordeling van de tweede fout (het beweerde gebrekkige communicatiebeleid van de Stad Gent).
Causaliteit
Naar het oordeel van de rechtbank bestaat er geen enkele twijfel dat de structurele gebreken in het parkbomenbeleid van de Stad Gent in causaal verband staan met het overlijden van twee mensen en de verwondingen van twee anderen.
Strafmaat
Op grond van het Strafwetboek kan in een strafzaak ten aanzien van een publiekrechtelijke rechtspersoon (zoals een gemeente) enkel de eenvoudige schuldigverklaring uitgesproken worden. Een andere straf is wettelijk niet mogelijk. Bijgevolg heeft de rechtbank de eenvoudige schuldigverklaring uitgesproken in hoofde van de Stad Gent.
Burgerlijk gebied
De rechtbank heeft de Stad Gent veroordeeld tot het betalen van diverse schadevergoedingen aan de diverse burgerlijke partijen (totaalbedrag van 267.155,19 euro) en een rechtsplegingvergoeding van 10.988,37 euro.
Aan de dochter van de overleden Duitse toeriste – die zelf ook gewond raakte – wordt een provisionele schadevergoeding van 70.000 euro toegekend. Er werd een gerechtelijk expert aangesteld om de totale schadevergoeding te kunnen bepalen.